Może to wina algorytmów mediów społecznościowych, może specyficznego kompromisu między autentycznością a przyzwoitymi zasięgami w przestrzeni internetowej, na który godzi się o wiele za dużo osób, ale proces twórczy wydaje mi się bardzo przeromantyzowany. Estetyczne stanowiska pracy, obowiązkowo ciepła kawka, świeczki zapachowe na biurku w liczbach tak dużych, że nie potrafię sobie wyobrazić, jaka woń dominowałaby w pomieszczeniu… Oczywiście trochę hiperbolizuję, ale tylko trochę, wystarczy chwilka przeglądania postów o pisaniu, by w końcu natknąć się na (a jakże) „w 100% autentyczną” relację z długich godzin pisania z szerokim uśmiechem na ustach.
Jako że po pierwsze: sam piszę, a po drugie: nie lubię kłamać, poopowiadam dziś o najgorszym przebiegu, jaki proces twórczy może obrać. Nie będzie tu świeczek, nie będzie kropel deszczu, które uderzeniami w okno szeptały mi słowa jak muza, wręcz przeciwnie. Powiem o frustracji, o sytuacji, gdy żadne zdanie nie chce przejść przez palce, o rozpaczaniu nad przeciągającą się niemocą twórczą, nad pozornie rozpadającym się projektem. O wypaleniu. I o tym, jakie zgubne błędy mnie do niego doprowadziły.

Cofnijmy się do 2020 roku. Nadeszła zima, od chyba dwóch miesięcy trwa drugi lockdown. Wybaczcie, że nie jestem w stanie określić tego dokładnie, przeżywaliście pandemię razem ze mną, myślę więc, że nie jestem odosobniony w dziwnym wrażeniu zlewania się całego jej okresu w jedną, bezkształtną masę bez wyraźnych granic. Mam znów 16 lat, zachłysnąłem się dwoma wygranymi konkursami pod rząd na polskiej filii SCP Wiki. Nie wiem wtedy jeszcze, że niedługo wygram trzeci, tym razem drużynowy, ustanawiając tym samym rekord, którego po dziś dzień nie pobito. Razem z Błażejem piszemy wspólną pracę, szkic, który stanie się SCP-PL-203. To pierwszy raz, jak współpracujemy. I kiedy akurat mamy przerwę przez trwającą Inicjatywę Sylwestrową, wpada mi pomysł na coś samodzielnego. Dużego.
Jak się niedługo okaże, dotychczas największego.
Próbowałem już dawniej swoich sił z dłuższą formą. Zaczynałem, brakowało mi doświadczenia, stawałem w miejscu, nie kończyłem. Tym razem postanowiłem sobie, że będzie inaczej. Opowiadam Błażejowi o sztucznych ludziach. O agencie polowym, który trafi do plastikowej rzeczywistości. O dziwacznym miasteczku i jego makabrycznej historii. O tym, że to miejsce wyciągnie z głównego bohatera wszystko, co najgorsze, że każe mu spytać samego siebie, czy dalej widzi w sobie człowieka. Wypełnia mnie nadzieja, choć nie mówię tego głośno. W końcu mam tutaj publikę, mam na wyciągnięcie ręki bardziej doświadczonych autorów, którzy skrytykują szkic i pomogą pójść dalej, nie brakuje mi też motywacji.
Siadam więc do planowania. Rozpisuję sobie wstępną koncepcję każdego rozdziału, planuję ich 10, zapisuję więc 9 tytułów, a potem liczę to n-ty raz i śmieję się głośno z własnego gapiostwa. Historia była kompletna, więc nie chcę dodawać kolejnego na siłę. Trudno. Trzeba było lepiej liczyć. Piszę. Dostaję krytykę. Jest dobrze.
16.01.2021 pierwszy odcinek trafia na witrynę. Spodobał się, więc piszę dalej. W marcu drugi. Rok 2021 okazuje się pisarsko bardzo intensywny, więc czas między odcinkami trochę się przeciąga, martwię się tym, ale wreszcie w listopadzie ukazuje się odcinek trzeci, a potem…
Machina staje w miejscu.


W 2022 przestaję pisać regularnie, a zaczynam impulsami. Raportów SCP poza konkursami nagle wpada bardzo mało, a tym na konkursy brakuje polotu, o ile w ogóle je wstawiam. Kolejny odcinek powieści „Człowieczeństwo jest pojęciem względnym” publikuję dopiero w maju, prawie pół roku po poprzednim. Potem różnica jest jeszcze większa – odcinek piąty trafia na witrynę dopiero w 2023 roku. Długie miesiące między nimi wypełnia z kolei twórczy horror.
Pamiętam bardzo dobrze, że nie potrafiłem nawet spojrzeć na dokument w Google Docs. Próbowałem robić coś na boku, z lepszym lub gorszym rezultatem, ale cały czas myślałem o „Człowieczeństwie…”, więc koniec końców i tak siadałem do szkicu, wpatrywałem się w pustą stronę, stawiałem kilka słów i zamykałem arkusz sfrustrowany tym, że nie jestem z nich zadowolony. Kiedy na Discordzie filii ktoś wyraził wątpliwości, czy seria kiedykolwiek zostanie zakończona, myślałem, że nie wytrzymam i się popłaczę. Im bardziej próbowałem pisać, tym gorzej mi szło. A poczucie, że mam obowiązek, by dociągnąć to do końca, zamiast motywować, zaczęło mnie przygniatać.
Na szczęście ta historia ma happy end. W 2023 wróciłem do regularnego rytmu, ku zdziwieniu tych, którzy śledzili postępy serii od samego początku. W listopadzie tamtego roku ukazał się finałowy odcinek, a po prawie dwóch latach cała historia została poddana profesjonalnej redakcji i korekcie, poskładana i oddana w Wasze ręce do kupienia w nowej, dopieszczonej formie. I nawet jeśli teraz piszę w zupełnie innym stylu, nawet jeśli od czasu premiery zrobiłem duże postępy zarówno w ogólnej wiedzy o książkowym świecie, jak i w kwestiach warsztatowych, tak to właśnie do procesu powstawania tej jednej powieści wracam regularnie i go sobie analizuję. Nie skupiam się jednak na momentach, gdy każde kolejne słowo mnożyło satysfakcję, tylko na tych, gdy byłem na granicy załamania. Bo sprawy obrały dramatyczny pisarsko obrót przez zestaw bardzo konkretnych błędów, których obiecałem sobie nigdy nie powtórzyć.
Istotą całej historii są płynące z nich lekcje. Musiałem przyswoić je, by móc tworzyć dalej; by teraz w spokoju pracować nad drugą powieścią. Zastanówmy się w takim razie, co właściwie poszło nie tak.
Zachłysnąłem się własnym sukcesem. Mój debiut na SCP Wiki był niemożliwie wręcz udany, kopnęło mnie kosmiczne, odurzające jak narkotyk szczęście. Co prawda trzeba wierzyć we własny talent, ale zdecydowanie przesadziłem. Uznałem, że skoro tak łatwo przychodzą mi sukcesy na witrynie, to jestem już w stanie podjąć się tak dużego projektu. Popularność pierwszej części (uzyskała tytuł najwyżej ocenianego na witrynie opowiadania w 2021 roku) tylko to zgubne przekonanie utrwaliła.
Nałożyłem na siebie nadmierną presję. Znów, nie ma nic złego w wyznaczaniu sobie celów, deadline’ów i motywowaniu się do pracy, problem zaczyna się jednak, gdy pasję potraktujemy tak samo, jak przykry obowiązek. Nie zostawiłem sobie miejsca na zmiany, na zmęczenie, miałem zrobić to i już. Zamiast angażować się w historię, mówiłem sobie, że ktoś czeka na kolejną część, że jak będę to dalej przeciągał, to czytelnicy stracą zainteresowanie, że muszę publikować regularnie i każda przerwa to mała katastrofa. Kiedy więc zmęczony mózg i napięty grafik w końcu tę przerwę wymogły, wpadłem w błędne koło (wymyślonych) zawiedzionych oczekiwań.
Nie przygotowałem się odpowiednio i zlekceważyłem trudność zadania. Jest to, co prawda, ściśle powiązane ze wspomnianym zachłyśnięciem się sukcesem, ale zasługuje na osobne omówienie. Zrobiłem wtedy coś, co teraz byłoby dla mnie nie do pomyślenia – nie przygotowałem się mentalnie, nie ustaliłem sobie nawet żadnego porządku, według którego będę pracował. Co więcej, to był okres, kiedy dopiero odkrywałem pasujące mi metody konceptualizacji, pisania, planowania. Z perspektywy czasu mogę stwierdzić, że sam zafundowałem sobie trudności, do przezwyciężenia których brakowało mi jeszcze doświadczenia.
Starałem się przełamać wypalenie siłą. Każdy z nas intuicyjnie wie, że to fatalny pomysł, jednak okazuje się, że kiedy już wypalenie się rozkręci, przestaje to być takie oczywiste. Rosnąca frustracja popycha nas do próbowania dalej, byle przebić głową mur. Wpadłem więc w kolejne błędne koło, które pochłonęło wszelką radość i satysfakcję z tego, co kilka chwil wcześniej było przecież pasją.
Oczekiwałem od siebie perfekcji. Miało wyjść cudownie od razu. Jeśli zdanie, które właśnie znalazło się na ekranie, nie było idealne, przeznaczałem je do pilnego przepisania. Podobnie z całymi akapitami i scenami. Kiedy proces twórczy wygląda w ten sposób, przestaje sprawiać jakąkolwiek przyjemność. Zmienia się w festiwal wyszukiwania własnych niedoskonałości i udowadniania samemu sobie, że do niczego się nie nadajesz.
Żaden z tych błędów nie jest czymś, co widać na pierwszy rzut oka. Wręcz przeciwnie. To drobne, podstępne decyzje i niedopatrzenia, które jak kula śnieżna akumulują się, narastają i zmiatają dotychczas dobrze funkcjonujące systemy. Jednocześnie nie stanowią też przeszkody nie do pokonania – nawet na własnym przykładzie mogę przecież przypomnieć, że książka koniec końców powstała, a czytając ją nie da się stwierdzić, że kiedykolwiek do takich dantejskich scen doszło. Problemy z procesem twórczym i wypaleniem nie są bowiem widoczne w czyjejś prozie, nie wpływają na jej jakość. Zagrożenie, które stwarzają, ma charakter egzystencjalny.
Gdybym nie wyciągnął odpowiednich wniosków, „Człowieczeństwo jest pojęciem względnym” nigdy nie zostałoby ukończone. Gdybym nie pozwolił opaść emocjom związanym z moimi umiejętnościami, zarówno tym pozytywnym, motywowanym sukcesami, jak i negatywnym, motywowanym frustracją, nie dałbym rady dziś selekcjonować i wysyłać opowiadań do magazynów. Gdybym nie usunął ze swojego procesu twórczego presji i perfekcjonizmu, nigdy nie ukończyłbym pierwszego szkicu drugiej książki i nie zabierałbym się do poprawek. Gdybym nie odpuścił i nie dał sobie wreszcie trochę czasu, kiedy już byłem wypalony, nigdy nie wróciłbym do pisania. Nie poznalibyście mnie.
Ten wpis nie powstałby, gdybym niczego się wtedy nie nauczył. Dlatego tak często wracam do mojego wypalenia myślami. Dlatego nie chcę o nim zapomnieć. Jest to też powód, dlaczego dzielę się z Wami tą historią. W końcu podobne błędy, w różnych konfiguracjach, nie są niczym rzadkim. Przyglądając się ludziom w pisarskich społecznościach, co rusz widzę, że ktoś popełnia co najmniej jeden z nich. To coś, czego na estetycznych rolkach o procesie twórczym nie widać. A szkoda, bo warto o tym mówić. Może dzięki temu choć jedna osoba zawróci ze zgubnej ścieżki, zanim sama będzie musiała zmierzyć się z jej konsekwencjami.